Geboorte van Johannes de Doper

Johannes de Doper was een bijzondere figuur waarover we helaas niet veel weten. Na een tijd als kluizenaar in de woestijn te hebben geleefd vestigde hij zich bij een doorwaadbare plaats aan de Jordaan en doopte daar. Om de betekenis van dat gebaar beter te begrijpen is het goed om weten dat het precies daar de plaats was waar de pelgrims uit het Noorden de Jordaan overstaken op weg naar Jeruzalem en naar de tempel. Die pelgrims namen ook niet toevallig deze route, want het was dezelfde die ooit hun voorvaderen hadden genomen toen ze waren gevlucht uit Egypte, door de woestijn waren getrokken en via die weg het beloofde land ingingen. Die pelgrims herbeleefden zo die tocht en gingen naar de tempel om God te eren.

Wat Johannes doet is daarom erg provocerend. Hij roept namelijk naar die pelgrims dat niet de tocht naar de tempel en het brengen van offers belangrijk is, maar zich bekeren. Vandaar zijn krachtige oproep dat ze zich moesten laten dopen als een symbolisch gebaar en dat ze voortaan ethisch anders moesten gaan leven. Dat is belangrijker dan naar de tempel gaan en offers brengen.

Daarmee sloot Johannes zich aan bij wat men later de Exodus-traditie is gaan noemen en die tegengesteld was aan de tempel-traditie. Wat bedoel ik hiermee?

Je kan in de teksten van het Oude Testament vanaf de ballingschap lezen hoe er in het Jodendom een spanning bestond tussen deze twee tradities. Volgens de tempeltraditie was de ballingschap een straf van God geweest en was God voortaan een verre, afstandelijke God geworden die men met offers en allerlei rituelen moest gunstig stemmen en dichter bij halen. Door offers te brengen vroeg men vergiffenis voor zijn zonden en zocht men herstel.

De Exodus-traditie daarentegen beklemtoonde het belang van ethisch, moreel handelen. Niet toevallig noemde men dit de Exodus-traditie want tijdens de Uittocht had het volk geleerd dat men alleen kon overleven in dat barre gebied door uiterste zorg voor elkaar. Via die zorg ontdekte men de zo typische God van het Jodendom als de God die oproept tot gerechtigheid. Alle grote profeten stonden in deze traditie. In hun teksten en ook in de psalmen kan je dus teksten lezen waar God zegt: “die offers van jullie moet ik niet hebben. Mij behoort immers de hemel en de aarde en alles wat daar leeft. Wat ik echter wil is uw hart, uw in vrijheid zich keren naar Mij.”

 

Met dat als achtergrond begrijp je dat de oproep van Johannes provocerend was. Het was gedurfd om naar pelgrims die op weg waren naar de tempel te roepen dat zich moreel bekeren veel belangrijker was.

Nu is het goed om weten dat Jezus leerling van Johannes is geweest en dat Hij besloot zich door hem te laten dopen. Anders gezegd: ook Jezus sloot zich aan bij deze Exodus-traditie. En dan wordt het duidelijk waarom Hij op een bepaald moment de kooplieden uit de tempel jaagt, waarom Hij zich verzet tegen ontmenselijkende voorschriften van de priesterkaste. Jezus verzet zich boven alles tegen het beeld van een afstandelijke, toornige God. Voor Hem is God een liefdevolle Abba-God. En daarom ook pleit Jezus voor een nieuwe ethiek. Lees maar de Bergrede.

 

Als we dus vandaag het feest van de geboorte van Johannes de Doper vieren, dan gaat het om veel meer dan het herdenken van de voorloper van het christendom. Johannes en ook Jezus stellen ons de vraag wat het essentieelste is in ons geloof. Waar kan je God ontmoeten en welk beeld heb je van Hem gevormd? Voor beiden komt het centrum in de mens zelf te liggen, in het hart en niet in een gebouw. In het doen van gerechtigheid en in diep vertrouwen zich te durven overgeven. Het is op die weg dat ook wij worden uitgenodigd te wandelen.

 

Marcel Braekers o.p.

 

 

 

 

 Beluister de

 jubileumhymne

 

 

 

 

 

Jean Mossoux 

 

 

 

 

De Dominicaanse gemeenschap in Knokke

Sint-Dominicushuis | Sparrendreef 91 | 8300 Knokke-Heist

T 050 60 24 55 | E Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.IBAN BE36 7380 1199 5181 | BIC KREDBEBB